Mơ bị bóng đè là gì? Liệt ngủ, ma đè và cách hiểu đúng

Mơ bị bóng đè là điềm gì?

Mơ bị bóng đè không phải điềm ma vào nhà và không phải lời báo hạn. Đó là một hiện tượng của giấc ngủ: bạn nhận ra mình đang nằm trên giường, nghe được tiếng quạt hoặc tiếng người nhà, nhưng không trở mình, không ngồi dậy, ngực thì nặng. Y học gọi là liệt ngủ, thuật ngữ quốc tế là sleep paralysis. Cơn thường kéo vài giây đến vài phút rồi tự hết. Bản thân nó không làm chết người.

Người Việt gọi cùng một việc bằng nhiều tên: bóng đè, ma đè, có nơi nói mộc đè. Tên nào cũng chỉ cảm giác bị đè và không cựa được. Nếu bạn chạy được, đánh được, đang ở một căn nhà lạ và câu chuyện diễn như phim, đó là ác mộng thấy ma, khác với liệt ngủ. Giấc mơ gặp ma khi bạn vẫn “đi lại” trong mơ được giải ở bài mơ thấy ma.

Bóng đè có phải là ma không?

Bóng đè không phải là ma

Câu trả lời thẳng: không phải. Trong giai đoạn ngủ có mắt chuyển động nhanh, gọi là REM, não mơ rất sống và thân não tạm giữ các cơ tay chân để bạn khỏi vùng dậy làm theo mơ. Bình thường lệnh giữ được tháo trước khi bạn tỉnh. Liệt ngủ là lúc thứ tự lệch: ý thức đã về, lệnh giữ cơ còn. Bạn biết căn phòng thật, mà tay không tuân. Hình một bóng ngồi lên ngực, nếu có, là ảnh não vẫn đang sản xuất lúc ấy, trộn với căn phòng. Hết cơn là hết bóng. Không có khách ở lại.

Cảm giác không thở được cũng từ chỗ ấy. Cơ ngực mà bạn chủ động hít mạnh thì đang bị giữ, trong khi cơ hoành vẫn làm việc theo nhịp tự động. Hoảng sợ làm bạn cố hít một hơi lớn và thất bại, nên tưởng bị bóp cổ. Khi cử động lại được, nhịp thở trở lại như cũ. Nếu sau khi đã ngồi dậy mà một bên người yếu, miệng méo, nói đớ, đau ngực không đỡ, thì không còn là bóng đè. Hãy gọi cấp cứu.

Mộc đè là gì?

Mộc đè là cách gọi khác của bóng đè ở một số nơi, không phải một bệnh thứ hai và không phải một loài ma riêng. Người kể “bị mộc” mô tả cùng một chuỗi: đang ngủ, tỉnh mà nặng ngực, không kêu thành tiếng, một lúc sau cử động được. Chữ “mộc” trong tên này không biến hiện tượng thành chuyện gỗ, mộc dục hay ngũ hành. Khi nghe hai từ khác nhau trong nhà, hãy hỏi đúng một việc: lúc đó bạn có biết mình đang ở giường của mình và không nhúc nhích được hay không. Nếu có, đó là liệt ngủ, dù nhà gọi là ma, bóng hay mộc.

Quỷ bóng đè

Quỷ bóng đè là cái tên dân gian đặt cho hình ngồi trên ngực. Nhiều nền văn hoá có một hình tương tự: một bà già, một bóng thú, một người lạ đè vai. Nội dung đổi theo chuyện người ta sợ từ nhỏ, cơ chế thì một. Não còn trong REM nên vẫn vẽ hình, đồng thời tai đã nghe tiếng nhà thật, hai nguồn trộn thành “có ai đó trong phòng”. Bài bị bóng đè nhìn thấy người đi vào từng kiểu hình ấy. Không thấy ai, chỉ đè và không cử động, vẫn là cùng một hiện tượng, chỉ thiếu phần hình.

Gặp quỷ trong cơn không phải lời quỷ nhắn. Đừng hỏi hình ấy tên gì, đừng hứa cúng. Khi cử động được, bật đèn, ngồi dậy, uống nước. Sổ mơ có dòng cho cảnh “gặp quỷ” lúc bị đè; đó là ký hiệu cũ, không phải biên bản một cuộc gặp.

Cảm giác bị ma đè

Người vừa trải qua thường kể ba lớp. Lớp cơ thể: người nặng như bị nệm đè ngược, hàm không há, ngón tay xa lắm. Lớp hình: một khối tối ở mép giường, một mặt cúi sát, hoặc chỉ một sức ép không có mặt. Lớp ý nghĩ: “mình sẽ không thở được”, “không ai cứu kịp”. Ba lớp ấy đủ làm một phút trở thành rất dài. Kể lại được từng lớp cho thấy bạn đã quan sát, và quan sát được là dấu ý thức còn đó. Ác mộng thông thường ít khi kèm cái biết chắc “mình đang ở giường của mình”.

Ban đêm, ban ngày và bị nhiều lần

Mơ bị bóng đè vào ban đêm

Phần lớn cơn đến lúc gần sáng, khi các đoạn REM dài nhất và bạn dễ tỉnh giữa chừng. Nằm ngửa, thiếu ngủ, đi ngủ mỗi hôm một giờ, uống rượu buổi tối, đều làm cơn ban đêm dễ xuất hiện. Một cơn sau nhiều đêm thức khuya là chuyện thường của người khoẻ. Sáng ra đi làm được, không yếu liệt gì thêm, thì không cần lễ và không cần thuốc ngay. Giữ giờ ngủ đều và nằm nghiêng là hai việc có ích hơn cả.

Bị đè lúc ban ngày

Ban ngày vẫn bị, nhất là giấc chợp trưa khi đang nợ ngủ, vì não có thể nhảy vào REM rất sớm. Cơ chế ấy và câu hỏi “ngủ trưa có chết không” được viết riêng ở bài bị bóng đè khi ngủ trưa. Nếu bạn chỉ bị đúng những hôm gục ở bàn, hãy đọc bài đó. Nếu cơn đêm và cơn ngày cùng dày, cộng với buồn ngủ không cưỡng được giữa buổi, thì nên khám, vì lúc này không còn là một giấc trưa thất thường.

Bị bóng đè nhiều lần

Một hai lần trong đời, hoặc một đợt đúng tuần thi cử rồi hết, là mức nhiều người trẻ kể được nếu được hỏi kỹ. Nhiều lần nghĩa là vài lần một tuần, hoặc gần như đêm nào cũng bị, kéo hàng tháng. Lúc ấy đừng tự nhủ “ai cũng vậy” mãi. Liệt ngủ dày có thể đứng một mình do lệch giờ ngủ và do lo, nhưng cũng có thể đi cùng ngưng thở lúc ngủ hoặc cùng chứng ngủ rũ. Ngủ rũ còn có thể làm người mềm khuỵu khi cười hoặc khi giật mình. Bạn không cần tự gắn bệnh. Bạn cần bác sĩ nghe lại các cơn. Trong lúc chờ, vẫn nằm nghiêng, tránh rượu, và nói với người ngủ cùng để họ khỏi lay quá mạnh.

Người yêu bị ma đè

Có hai cảnh khác nhau. Một là bạn nằm đó, thấy người yêu cũng không cử động, hoặc thấy một bóng đè lên người họ: đó thường là hình của cơn liệt ngủ phóng sang người nằm cạnh, não vẫn đang vẽ. Hai là người yêu thật sự bị các cơn này và bạn chứng kiến: họ mở mắt, rên khẽ, một lát sau kể lại là không kêu được. Trường hợp thứ hai hãy xử như người hỗ trợ, không như người trừ tà. Gọi tên, chạm vai nhẹ, bật đèn. Đừng dội nước, đừng đánh, đừng giữ chặt đến mức họ càng hoảng. Nếu họ bị nhiều lần, rủ họ đi khám cùng, đừng biến mỗi cơn thành một buổi cãi về tâm linh.

Muốn kêu cứu mà không ra tiếng

Cơ miệng và họng cũng nằm trong lệnh giữ của REM, nên ý “kêu cứu” rất rõ mà âm thanh không thành câu. Người nhà có thể chỉ nghe một tiếng rên, hoặc không nghe gì. Đó là lý do nhiều người tỉnh dậy giận người bên cạnh “sao không cứu”. Họ không vô tâm. Họ không nhận được tiếng. Hãy thống nhất từ trước một dấu nhỏ, ví dụ bạn sẽ cố động ngón tay, họ sẽ gọi tên bạn khi thấy bạn mở mắt mà nằm cứng. Sau cơn, không trách. Cơn đã lấy mất giọng của bạn, không phải lấy mất tình nghĩa.

Tỉnh dậy ra mồ hôi

Ra mồ hôi sau cơn là phản ứng của cơ thể khi sợ và khi tim đập nhanh, không phải “ma rút sức”. Lau người, uống nước, ngồi một lát. Nếu đêm nào cũng ướt áo dù không bị đè, kèm ngáy và buổi sáng đau đầu, hãy nghĩ tới giấc ngủ bị ngắt và nói với bác sĩ. Mồ hôi một mình không chứng minh bóng đè, và bóng đè không bắt buộc phải có mồ hôi.

Cơn đè rồi đái dầm

Một số sổ mơ ghi cảnh bị đè dẫn tới đái dầm. Về y học, liệt ngủ không gây đái dầm. Hai việc có thể tình cờ cùng đêm, hoặc người kể gộp một giấc ngủ rối vào một tên. Người lớn đái dầm lặp lại cần được khám để tìm nguyên nhân khác, trong đó có ngưng thở lúc ngủ và một số vấn đề tiết niệu hoặc thần kinh. Đừng xấu hổ đến mức giấu, và đừng đổ cho ma rồi bỏ qua khám. Trẻ đái dầm có lộ trình riêng với bác sĩ nhi, không giải bằng chuyện bóng đè.

Ngủ bị ma đè phải làm sao?

Cách trị trong cơn cho đơn giản

Cách trị đơn giản nhất lúc đang bị đè không phải một câu chú. Hãy bỏ ý định bật dậy cả người. Chọn một chỗ rất nhỏ: đầu ngón chân cái, một bên môi, hoặc đầu lưỡi. Nhiều người thấy khi chỗ nhỏ đó động được thì cả người “vỡ” khoá theo. Trong lúc chờ, nhắc thầm rằng cơn này đã từng hết. Khi cử động được, ngồi hẳn dậy, đổi tư thế, bật đèn, đừng nhắm mắt lại ngay trên cùng một thế nằm nếu tim còn đập mạnh. Người bên cạnh chỉ cần gọi tên và chạm vai.

Cách trị ma đè theo dân gian

Cách trị theo dân gian gồm để kéo hoặc dao dưới gối, rắc muối, đọc câu chú, lật gối, kiêng ngủ quay chân ra cửa. Cơn vốn tự hết, nên việc gì làm sát lúc hết cũng dễ bị tưởng là cách trị. Dao dưới gối không tháo lệnh cơ; nó có thể đứt tay khi bạn vùng dậy. Muối và câu chú không đổi REM. Phần dân gian nào trùng với việc vô hại thì giữ: nằm nghiêng, kể cho người nhà, không ngủ một mình ở chỗ quá ngột nếu bạn đang sợ. Bỏ tiền làm lễ vì một cơn đè là khoản chi không đổi được cơ chế.

Chia sẻ thêm các cách chống

Bạn có thể chia sẻ thêm với người ngủ cùng về những gì mình thấy, để lần sau họ không hoảng và bạn không phải giấu. Các mẹo chỉnh giờ ngủ, tư thế và thói quen được gom ở bài cách chống bóng đè. Những dòng sổ mơ gắn với bóng đè, nếu bạn chỉ tò mò dân gian từng chép số nào, nằm ở bài bị bóng đè trong sổ mơ. Đọc cho biết rồi quay lại giấc ngủ. Số không làm cơn thưa.

Góc nhìn tâm lý học: vì sao ta thấy bóng đè?

Liệt ngủ là chuyện của nhịp REM, nhưng nỗi sợ thì là chuyện tâm lý, và nỗi sợ làm cơn đáng nhớ hơn bản thân nó. Não đang nửa tỉnh rất giỏi lấy đúng hình bạn sợ: người lớn nghe chuyện ma từ bé thì thấy “bóng”; người vừa xem phim kinh dị thì thấy đúng khuôn mặt trong phim; người đang căng với bạn đời thì có thể thấy áp lực ấy thành một vật đè lên ngực hoặc đè lên người nằm cạnh. Văn hoá cấp tên. Cơ thể cấp cảm giác nặng ngực và mất tiếng. Hai thứ khâu lại thành một câu chuyện có nhân vật.

Vòng luẩn quẩn rất rõ. Sợ bị đè nên bạn lên giường đã cảnh giác, ngủ nông, dễ tỉnh giữa REM, rồi lại bị, rồi càng sợ. Người trẻ từ khoảng hai mươi đến ba mươi tuổi kể nhiều hơn một phần vì giờ ngủ lệch, vì thức đêm, vì lần đầu sống một mình và không có ai giải thích. Giải thích đúng một lần, bằng cơ chế chứ không bằng lời doạ, thường làm cơn sau bớt dữ hơn dù cơn vẫn có thể đến. Nếu sợ đã thành tránh ngủ, hoặc thành kiểm tra cửa nhiều lần mỗi đêm, thì phần cần chăm là lo âu, không chỉ là tư thế nằm.

Nên làm gì sau một cơn bóng đè?

• Ngồi dậy, bật đèn, uống nước. Nhắc lại rằng bạn đã cử động được.
• Đếm các yếu tố đêm đó: nợ ngủ, nằm ngửa, rượu, giấc quá muộn, phim kinh dị sát giờ ngủ.
• Một cơn hiếm ở người vẫn khoẻ: sửa giờ ngủ và nằm nghiêng là đủ với nhiều người.
• Nhiều lần mỗi tuần, buồn ngủ gục ban ngày, hoặc mềm người khi cười: đặt lịch khám.
• Yếu liệt, nói đớ, đau ngực còn sau khi đã tỉnh hẳn: đi cấp cứu, đừng chờ xem có phải ma không.
• Đừng mua dao để dưới gối, đừng chi một buổi lễ vì một cơn đã có tên trong y học.

Mơ bị bóng đè đánh con gì? Con số theo sổ mơ dân gian

Sổ mơ là chuyện khác với cơ chế liệt ngủ. Người xưa không có từ REM nên ghi cảm giác bị đè thành các cặp số. Theo sổ mơ dân gian, mơ thấy bị ma đè thường được ghi với cặp 05 – 50. Một số sổ mơ khác ghi 01 – 10. Người khác bị đè, ra mồ hôi, gặp quỷ, người yêu bị đè, kêu cứu hay đái dầm cũng có dòng riêng ở bảng dưới. Các cặp ấy là ký hiệu truyền miệng, không làm cơn ngắn lại và không phải lịch chọn số.

Nếu bạn chỉ cần hiểu mình vừa bị gì, hãy dừng ở phần y học phía trên. Bảng này dành cho người muốn biết dân gian từng chép thế nào, rồi khép lại.

Câu hỏi thường gặp