Ngủ hay gặp ác mộng phải làm sao? Nguyên nhân và khi nào khám

Ngủ hay gặp ác mộng là bệnh gì?

Ngủ hay gặp ác mộng là bệnh gì? Câu trả lời thẳng là: chưa chắc đã là một bệnh riêng. Ác mộng là giấc mơ làm bạn sợ, buồn hoặc tức, thường xảy ra về nửa sau của đêm, và bạn tỉnh dậy nhớ được cảnh ấy, tim còn đập. Một đêm như vậy sau phim sợ, sau cãi vã, sau ngày quá sức, là phản ứng bình thường của não. Nó thành vấn đề sức khoẻ khi lặp lại, bạn sợ giờ đi ngủ, và ngày hôm sau mệt, cáu, kém tập trung.

Dân gian hay gọi đây là điềm xui hoặc ma quấy. Cách gọi ấy làm người ta mất ngủ thêm vì sợ, trong khi nguyên nhân thường nằm ở thân nhiệt, bữa ăn, thuốc đang dùng, hoặc một áp lực có thật. Bài mơ thấy ác mộng giải từng kiểu cảnh mơ. Trang này chỉ trả lời việc phải làm khi ác mộng trở thành thói quen của đêm.

Có hai hiện tượng dễ bị gọi chung là ác mộng. Ác mộng đúng nghĩa: bạn tỉnh hẳn, nhớ câu chuyện, thường ở gần sáng. Hoảng sợ khi ngủ, hay gặp ở trẻ: trẻ ngồi bật dậy, la, mắt mở nhưng không nhận ra cha mẹ, sáng hôm sau không nhớ. Hai việc này chăm khác nhau. Gọi nhầm sẽ chăm nhầm.

Những lý do khiến đêm nào cũng mơ sợ

Bệnh tâm lý hoặc tâm thần

Ác mộng dày đặc có thể đi cùng lo âu, trầm cảm, hoặc rối loạn căng thẳng sau sang chấn. Não đem một kỷ niệm quá tải, một tai nạn, một lần bị đe doạ, quay lại gần như nguyên cảnh. Đây không phải “yếu bóng vía”. Đây là cách hệ thần kinh chưa xử lý xong một việc quá sức. Người có bệnh tâm thần khác, như đang trong đợt loạn thần, cũng có thể ngủ chập chờn và mơ sợ, nhưng ác mộng một mình không đủ để kết luận bạn mắc bệnh ấy.

Dấu hiệu nên gặp bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý: ác mộng từ một sự kiện có thật, bạn tránh chỗ chốn gắn với sự kiện, dễ giật mình ban ngày, hoặc bạn thấy mình không muốn sống. Ý nghĩ làm hại bản thân là lý do đến cơ sở y tế ngay, nhờ người thân đưa đi, không chờ đến lịch hẹn xa. Không ai chẩn đoán qua một bài giải mộng.

Sốt

Sốt làm giấc ngủ nông và cảnh mơ đặc quánh. Trẻ sốt virus, người lớn cúm, viêm họng, thường kể đêm ấy toàn cảnh bị đuổi, bị lạc, không thở được. Khi sốt hạ, ác mộng thường dịu theo. Việc cần làm là hạ sốt đúng cách theo hướng dẫn của thầy thuốc hoặc dược sĩ, uống nước, nghỉ, và theo dõi dấu hiệu nặng: li bì, co giật, khó thở, sốt cao không hạ ở trẻ nhỏ. Đêm sốt không phải đêm ma. Sáng hôm sau hãy xem nhiệt độ còn không, đừng xem sổ điềm.

Hạ đường huyết vào ban đêm

Đói lúc gần sáng, run, vã mồ hôi, tỉnh giữa một cơn mơ sợ: có thể đường huyết xuống thấp trong đêm. Hay gặp ở người bỏ bữa tối, ăn quá ít tinh bột, uống rượu rồi ngủ, hoặc người đang điều trị đái tháo đường mà liều thuốc không khớp bữa ăn. Não thiếu glucose dễ đẩy ra cảnh hoảng. Một bữa tối đủ, hoặc một bữa phụ nhỏ theo chỉ dẫn của bác sĩ điều trị, đôi khi làm đêm dịu hơn hẳn việc thắp thêm nhang.

Người đang dùng thuốc hạ đường huyết không được tự chỉnh liều vì một giấc mơ. Hãy báo bác sĩ nếu đêm nào cũng tỉnh đói, run, hoặc người nhà thấy bạn toát mồ hôi lúc ngủ. Đo đường huyết là việc của y tế, không phải của sổ mơ.

Quá nhiều áp lực

Áp lực là nguyên nhân gặp nhiều nhất ở người lớn khoẻ mạnh. Não không kịp “xếp hồ sơ” cảm xúc trong ngày, nên đêm diễn lại bằng hình ảnh mạnh hơn sự thật: trễ deadline thành bị rượt, một câu trách móc thành bị bỏ rơi giữa đám đông. Ác mộng kiểu này thường tăng vào tuần thi, tuần quyết toán, tuần nhà có người ốm. Giảm tải có hạn mức. Ngủ đủ giờ, cắt bớt một việc không bắt buộc, nói với một người tin được, thường có ích hơn việc tìm xem giấc mơ báo con số nào.

Những căn bệnh tiềm ẩn khác

Một số căn bệnh tiềm ẩn làm ác mộng dày lên dù ban ngày bạn tưởng mình chỉ “hay mơ”. Ngưng thở khi ngủ: ngáy to, nghẹt, người ngủ cùng thấy bạn nín thở rồi giật mình. Thiếu ngủ tích lại sẽ sinh cảnh mơ sợ và buồn ngủ ban ngày. Hội chứng chân không yên, đau nửa đầu, trào ngược dạ dày nằm ngay sau bữa tối, cũng làm giấc ngủ vụn và mơ dễ nhớ hơn.

Thuốc và chất kích thích nằm trong nhóm này. Một số thuốc huyết áp, thuốc kháng histamine, việc ngừng rượu hoặc thuốc an thần một cách đột ngột, cà phê và thuốc lá về chiều, đều có thể làm mơ sợ tăng. Đừng tự ngừng thuốc kê đơn. Hãy mang tên thuốc đến buổi khám và hỏi thẳng. Rượu giúp ngủ lúc đầu rồi làm nửa sau đêm nông và nhiều mơ. Đó là lý do người uống rượu tối hay kể ác mộng gần sáng.

Ngủ hay gặp ác mộng phải làm sao?

Việc làm được ngay, trước khi nghĩ đến bệnh, là sửa nền giấc ngủ trong một đến hai tuần và theo dõi. Nếu nền ấy đã tốt mà ác mộng vẫn chiếm đêm, lúc đó mới là lúc khám.

Chỉnh lại giờ ngủ và căn phòng

Đi ngủ và thức một khung giờ ổn định, kể cả cuối tuần, giúp nhịp REM bớt rối. Phòng tối, mát, bớt tiếng. Màn hình để ngoài giường khoảng một giờ trước khi ngủ, vì ánh sáng và nội dung căng làm não còn “mở”. Không xem phim sợ, không đọc tin tai nạn lúc đã nằm. Đây không phải kiêng kỵ tâm linh. Đây là bớt nạp đúng chất liệu mà não sẽ diễn lại.

Khi vừa tỉnh giữa cơn mơ

Ngồi dậy, đặt chân xuống sàn, bật một đèn nhỏ, uống vài ngụm nước. Nhắc mình một câu cụ thể: mình đang ở nhà, năm nay là năm nào, cánh cửa ở phía nào. Vài phút như vậy kéo não ra khỏi cảnh mơ nhanh hơn việc nhắm mắt cầu cho hết. Nếu tim đập mạnh, thở chậm bằng bụng. Không cần kể lại toàn bộ cảnh cho chính mình ngay lúc nửa đêm, vì kể lại lúc ấy dễ mở thêm một vòng sợ.

Ghi một dòng vào buổi sáng

Sáng hôm sau, ghi một dòng: cảnh chính, cảm xúc, hôm qua có sốt không, có bỏ bữa không, có rượu không, có căng việc không. Sau bảy đêm, bạn sẽ thấy ác mộng có cụm vào những ngày nào. Tập ghi này cũng là thứ bạn đem theo khi gặp bác sĩ, có ích hơn một lời đoán điềm. Nếu muốn hiểu cơ chế giấc mơ có chủ đích, bài cách điều khiển giấc mơ nói về giấc mơ sáng suốt, một kỹ thuật khác, không phải thuốc cho ác mộng do bệnh.

Bà bầu ngủ hay gặp ác mộng

Bà bầu ngủ hay gặp ác mộng vì cùng lúc thiếu tư thế, hay đi tiểu đêm, lo cho thai và cho cuộc sinh. Não lấy đúng nỗi lo ấy dựng thành cảnh thai biến mất, mình không tới viện kịp, người thân gặp nạn. Phần lớn các cảnh này không báo sự cố sản khoa. Chúng báo mẹ đang mệt và đang sợ.

Cần báo bác sĩ sản khoa khi ác mộng đi kèm mất ngủ gần như cả đêm, huyết áp cao, phù mặt hoặc tay chân, đau đầu nhiều, ra máu, thai máy giảm. Những dấu hiệu ấy thuộc thai kỳ, không thuộc điềm. Người nhà có thể nhận ca trông để mẹ ngủ một giấc dài ban ngày. Thuốc an thần, trà lá lạ, rượu thuốc đều không phải lựa chọn tự dùng khi đang mang thai.

Sau sinh, ác mộng có thể tăng vì thức đêm cho con bú và vì lo âu hậu sản. Nếu mẹ thấy mình vô dụng, không muốn bế con, hoặc có ý nghĩ làm hại mình hay làm hại con, hãy nói ngay với người thân và cơ sở y tế. Đây là việc khẩn, được chữa được, không phải tính xấu của người mẹ.

Thường xuyên mơ thấy ác mộng điềm gì?

Thường xuyên mơ thấy ác mộng điềm gì là câu nhiều người gõ khi đã sợ sẵn. Theo quan niệm dân gian, mơ dữ một lần thì việc ngoài đời sẽ nhẹ, vì phần sợ đã trút trong ngủ. Câu ấy chỉ là lời an ủi. Nó không thành quy luật, và nó càng không áp được cho người mơ sợ mỗi đêm. Điềm, nếu muốn giữ cách nói ấy, chỉ đáng đọc ở một giấc đơn lẻ, người mơ khoẻ, sáng hôm sau vẫn đi làm được.

Khi ác mộng là lịch trình, đọc điềm sẽ làm hại: bạn chờ tai hoạ, bạn ngủ càng kém, bạn càng mơ. Vòng ấy không phải ma. Bài những điềm báo xui xẻo tách dấu hiệu lúc thức khỏi giấc mơ. Với chuỗi ác mộng, hãy chuyển câu hỏi từ “báo gì” sang “cơ thể đang thiếu gì và đã đến lúc khám chưa”.

Nguyên nhân ngủ mơ triền miên

Ngủ mơ triền miên, sáng dậy vẫn thấy mình đang nối tiếp câu chuyện đêm, thường do giấc ngủ bị cắt nhiều lần nên não nhớ mơ rõ hơn. Người ngủ say một mạch cũng mơ, nhưng quên gần hết. Vì thế “hay mơ” đôi khi có nghĩa là “hay tỉnh”, không có nghĩa là tâm linh đang mở.

Nguyên nhân hay gặp của kiểu ngủ này: nợ ngủ kéo dài, lịch trực đêm, phòng nóng, tiếng ồn, đau mãn tính, thuốc, rượu, và lo âu làm bạn tỉnh lúc REM đang đậm. Trẻ nhỏ có nhiều giấc ngủ sâu, nên hoảng sợ khi ngủ khác với ác mộng của người lớn. Trẻ la một lúc, không nhớ, rồi ngủ lại: cha mẹ chỉ cần canh cho trẻ khỏi ngã, không cần đánh thức bằng cách lay mạnh, và không cần kể cho trẻ nghe là có ma. Nếu trẻ sợ mỗi tối đến mức không dám ngủ, hoặc có cơn la rất dài, hãy hỏi bác sĩ nhi.

Người lớn thấy mình đạp, đấm, la theo giấc mơ, có thể là một rối loạn hành vi trong lúc ngủ mắt chuyển động nhanh, cần khám chuyên khoa giấc ngủ, nhất là ở người trung niên trở lên. Đây khác với ác mộng thông thường, vì cơ thể không còn nằm yên. Tự buộc tay hay tự uống rượu cho đỡ đạp là cách làm nguy hiểm.

Giải mã một đêm ngủ hay mơ ác mộng

Một đêm đơn lẻ vẫn đáng được hiểu, để bạn khỏi phóng nó thành bệnh. Hỏi ba việc. Một: hôm qua cơ thể có sốt, đau, đói, say không. Hai: nội dung mơ có chép lại một việc đang lo, hay là hình hoàn toàn lạ. Ba: sáng ra bạn còn run đến mức huỷ việc, hay chỉ khó chịu mười phút rồi đi được.

Nếu cả ba đều nghiêng về “có nguyên nhân trong ngày, và sáng ra vẫn sống được”, thì đêm ấy là xử lý cảm xúc, không phải lời hẹn tai hoạ. Bạn có thể kể cho một người thân bằng hai câu, rồi đóng lại. Kể đi kể lại cho nhiều người, mỗi lần thêm một chi tiết sợ, sẽ giữ cảnh mơ sống thêm nhiều ngày.

Có người tỉnh mà không cựa được, thấy đè ngực, trong vài chục giây. Đó là bóng đè, một trạng thái giữa ngủ và thức, không phải ác mộng đúng nghĩa và không phải ma đè. Cách hiểu và cách nằm lại cho qua cơn có trong bài bị ma đè. Nếu cơn đè kèm ngáy, buồn ngủ ban ngày, hãy khám ngưng thở khi ngủ.

Cách trị ngủ mơ ác mộng theo dân gian

Cách trị theo dân gian được truyền trong nhà: để một cái kéo dưới gối, đọc một câu kinh trước khi ngủ, thắp nhang ngắn, hoặc nhờ người lớn tuổi trấn an. Với người tin, các việc ấy có thể làm đêm bớt căng vì tạo cảm giác được che. Giữ chúng như phong tục thì được. Giao cho chúng việc chữa bệnh thì không.

Không nên để dao, kéo dưới gối của trẻ, của người già hay của người đang uống rượu, vì lúc giật mình rất dễ đứt tay. Không cần mâm lễ lớn, không cần mua vật phẩm “trừ tà” theo giá người bán đặt. Nếu ai dọa rằng không làm lễ thì ác mộng sẽ thành hạn, hãy dừng lại. Ác mộng không phải món nợ phải trả bằng tiền.

Phần dân gian nào trùng với y khoa thì cứ làm: đừng đi ngủ đói nếu bạn hay tỉnh run, đừng xem chuyện sợ lúc đêm, đừng ngủ trong phòng ngột. Phần nào hứa hết mơ sau một đêm cúng thì bỏ qua. Một hướng điều trị có nghiên cứu, dùng khi ác mộng đã thành rối loạn, là tập viết lại kết thúc giấc mơ trong lúc thức cùng chuyên gia. Việc ấy khác với tự kể cảnh sợ mỗi đêm cho đến khi kiệt.

Góc nhìn tâm lý học: vì sao ác mộng cứ quay lại?

Trong giấc ngủ mắt chuyển động nhanh, não xử lý cảm xúc bằng hình, không bằng lời giải thích. Việc chưa nói được ban ngày, như sợ thi, sợ mất người, sợ bị đánh giá, được diễn to hơn để “xem cho xong”. Não tưởng rằng diễn xong là xếp được. Với việc quá tải, diễn lại không xếp được, nên đêm sau nó chiếu tiếp. Đó là lý do ác mộng sau sang chấn rất bền nếu không có người giúp xử lý ký ức ấy một cách an toàn.

Tránh ngủ vì sợ mơ lại làm nợ ngủ tăng, và nợ ngủ lại làm REM dồn vào những giấc sau, ác mộng càng mạnh. Vòng này cắt được bằng giờ ngủ đều và bằng việc nói ra nỗi sợ vào ban ngày, không bằng việc thức trắng. Trẻ nhìn cha mẹ hoảng khi trẻ vừa mơ cũng học được vòng ấy. Giọng bình tĩnh lúc trẻ tỉnh dạy cho trẻ rằng cơn sợ có điểm dừng.

Khi nào nên gặp bác sĩ?

• Ác mộng từ một lần mỗi tuần trở lên, kéo hơn một tháng, và ngày hôm sau bạn học hoặc làm việc kém hẳn.
• Bạn sợ giờ đi ngủ, hoặc dùng rượu, thuốc không kê đơn để cố ngủ.
• Có sốt cao, đói run đêm, ngáy ngừng thở, đạp đấm theo giấc mơ, hoặc đau ngực, khó thở lúc tỉnh.
• Bà bầu mất ngủ nặng hoặc có dấu hiệu sản khoa kể trên.
• Trẻ hoảng sợ khi ngủ kéo dài, bị thương lúc ngủ, hoặc không dám vào giường.
• Có ý nghĩ không muốn sống hoặc làm hại bản thân: đến cơ sở y tế ngay, cùng người thân.

Bác sĩ có thể hỏi bệnh, xem thuốc đang dùng, và nếu cần sẽ giới thiệu chuyên khoa giấc ngủ hoặc tâm thần. Bạn không phải chứng minh giấc mơ “linh” hay “không linh” trong phòng khám. Bạn chỉ cần mô tả tần suất, giờ xảy ra, và ngày hôm sau ra sao. Nếu đang lo mình mắc bệnh nặng chỉ vì một chuỗi đêm sợ, bài mơ thấy bệnh viện nhắc cách tách nỗi lo ấy khỏi triệu chứng thật. Việc khám diễn ra lúc thức, theo triệu chứng, không theo điềm.